Konstitusiyanın qəbulu Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan dövlətçiliyi qarşısındakı ən böyük xidmətlərindən biridir.
Hər bir dövlətin möhkəm və davamlı inkişaf etməsi üçün onun hüquqi əsasları olmalıdır. Bu əsasların başında isə Konstitusiya dayanır. Konstitusiya dövlətin idarə olunma qaydalarını, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını, dövlət orqanlarının səlahiyyətlərini və cəmiyyətin əsas prinsiplərini müəyyən edən ali qanundur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi də ölkəmizin müstəqil dövlət kimi formalaşmasında mühüm hadisə olmuşdur. Bu tarixi prosesdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin xüsusi xidmətləri vardır.Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşıda çoxlu çətin və vacib məsələlər dayanırdı. Ölkədə siyasi sabitlik tam təmin olunmamışdı, iqtisadi vəziyyət ağır idi, torpaqlarımızın bir hissəsi işğal altında idi. Dövlət idarəçiliyində yaranmış problemlər müstəqilliyimizin gələcəyi üçün ciddi təhlükə yaradırdı. Belə bir şəraitdə ölkənin hüquqi əsaslarının yenidən qurulması, dövlət orqanlarının fəaliyyətinin müəyyənləşdirilməsi və vətəndaşların hüquqlarının qorunması vacib idi.Heydər Əliyev ölkədə sabitliyin yaradılması ilə yanaşı, müstəqil dövlət quruculuğuna da böyük diqqət yetirirdi. O, yaxşı anlayırdı ki, dövlət yalnız siyasi qərarlarla deyil, möhkəm qanunlar və hüquqi qaydalar əsasında inkişaf edə bilər. Buna görə də yeni Konstitusiyanın hazırlanmasını dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərindən biri hesab edirdi. Onun rəhbərliyi ilə Konstitusiya layihəsinin hazırlanması üçün xüsusi komissiya yaradıldı. Layihə üzərində geniş müzakirələr aparıldı, müxtəlif təkliflər nəzərdən keçirildi.Konstitusiyanın hazırlanmasında əsas məqsəd müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən etmək idi. Yeni sənəddə dövlətin suverenliyi, xalq hakimiyyəti, insan hüquqları, demokratik idarəçilik və qanunun aliliyi kimi mühüm prinsiplər öz əksini tapmalı idi. Heydər Əliyev Konstitusiyanın yalnız hüquqi sənəd deyil, həm də xalqın iradəsini və dövlətin gələcək məqsədlərini ifadə edən əsas qanun olmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi.Müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edildi. Bu hadisə Azərbaycan dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Çünki həmin vaxtdan etibarən dövlətimizin hüquqi əsasları vahid sənəddə müəyyənləşdirildi. Konstitusiyanın qəbul edilməsi ilə müstəqil Azərbaycanın dövlət quruluşu, idarəetmə sistemi və vətəndaşların əsas hüquqları qanunvericilik səviyyəsində təsbit olundu.Konstitusiyanın mühüm müddəalarından biri xalqın dövlət hakimiyyətinin mənbəyi kimi tanınmasıdır. Bu prinsipə görə, dövlət hakimiyyətinin əsas sahibi Azərbaycan xalqıdır. Xalq öz iradəsini seçkilər və referendumlar vasitəsilə ifadə edir. Bu, hər bir vətəndaşın ölkənin ictimai-siyasi həyatında iştirak etmək hüququnun olduğunu göstərir. Belə bir prinsip müstəqil dövlətimizin demokratik əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir.Konstitusiyada insan və vətəndaş hüquqlarının qorunması əsas məsələlərdən biri kimi müəyyən edildi. Hər bir insanın yaşamaq, təhsil almaq, işləmək, istirahət etmək, fikir və söz azadlığına malik olmaq hüququ təsbit olundu. Vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyi, şəxsi toxunulmazlığı və mülkiyyət hüququ da əsas qanunda öz əksini tapdı. Bu müddəalar insanların hüquqlarının dövlət tərəfindən qorunması üçün hüquqi zəmin yaratdı. Konstitusiyanın digər mühüm əhəmiyyəti dövlət hakimiyyətinin bölünməsi prinsipini müəyyən etməsidir. Bu prinsipə əsasən, dövlət hakimiyyəti qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətindən ibarətdir. Hər bir hakimiyyət orqanının öz vəzifəsi və səlahiyyəti vardır. Belə bölgü dövlət idarəçiliyində qanunların əsas götürülməsinə və dövlət orqanlarının fəaliyyətinin müəyyən qaydada həyata keçirilməsinə xidmət edir. Bununla da müstəqil Azərbaycanın hüquqi dövlət kimi inkişafı üçün mühüm əsas yaradıldı.Əsas Qanunda Azərbaycan xalqının milli dəyərləri və dövlətçilik ənənələri də nəzərə alındı. Azərbaycan dilinin dövlət dili olması, dövlət bayrağımız, gerbimiz və himnimiz haqqında müddəaların yer alması milli kimliyimizin qorunması baxımından əhəmiyyətli idi. Çünki müstəqil dövlətin yalnız ərazisi və idarəetmə sistemi deyil, həm də onu digər dövlətlərdən fərqləndirən milli rəmzləri və mənəvi dəyərləri vardır. Konstitusiya bu dəyərlərin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi.Heydər Əliyevin bu sahədəki xidmətlərindən biri də Konstitusiyanın hazırlanması prosesinə geniş ictimaiyyətin cəlb olunmasına diqqət yetirməsi idi. Layihə ümumxalq müzakirəsinə təqdim edildi və vətəndaşların fikirlərinin nəzərə alınması üçün imkan yaradıldı. Bu, Konstitusiyanın xalqın iradəsini ifadə edən əsas qanun kimi qəbul edilməsinə xidmət edirdi. Nəticədə Konstitusiya yalnız dövlət orqanlarının deyil, bütün cəmiyyətin həyatına aid olan mühüm sənədə çevrildi. Konstitusiyanın qəbulu sonrakı illərdə ölkəmizdə müxtəlif sahələrdə aparılan islahatlar üçün də hüquqi baza yaratdı. Təhsil, səhiyyə, iqtisadiyyat, sosial müdafiə və məhkəmə-hüquq sistemində həyata keçirilən dəyişikliklər müstəqil dövlət quruculuğunun tərkib hissəsi idi. Qanunvericilik sistemi yeniləndi, yeni qanunlar qəbul edildi və dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində addımlar atıldı. Bütün bunlar müstəqilliyin qorunması və dövlətin inkişafı baxımından əhəmiyyətli idi.Konstitusiyanın qəbulundan sonra onun müddəalarının həyata keçirilməsi də mühüm vəzifəyə çevrildi. Çünki hər hansı qanunun mövcud olması kifayət deyil, onun tələblərinə əməl olunması da vacibdir. Dövlət orqanları öz fəaliyyətində Konstitusiyanı əsas götürməli, vətəndaşlar isə hüquq və vəzifələrini bilməlidirlər. Hər bir insanın qanunlara hörmət etməsi cəmiyyətdə qayda-qanunun qorunmasına və insanların bir-birinin hüquqlarına hörmətlə yanaşmasına kömək edir.Ulu Öndər Heydər Əliyevin Konstitusiyanın hazırlanması və qəbulunda göstərdiyi fəaliyyət onun dövlət quruculuğuna verdiyi böyük töhfələrdən biri kimi qiymətləndirilir. O, müstəqil Azərbaycanın gələcəyinin möhkəm hüquqi əsaslar üzərində qurulmasını istəyirdi. Bu gün ölkəmizin dövlət idarəçiliyi, qanunvericilik sistemi və vətəndaşların hüquqlarının qorunması sahəsində Konstitusiyanın mühüm rolu vardır. Əsas Qanun dövlətimizin müstəqilliyini və suverenliyini qorumaq üçün hüquqi çərçivə yaradır.Mən hesab edirəm ki, Konstitusiyanı bilmək hər bir vətəndaş üçün vacibdir. İnsan öz hüquqlarını bilmədən onları tam şəkildə qoruya bilməz. Eyni zamanda, hər birimiz qanunlara əməl etməli, başqalarının hüquqlarına hörmət göstərməli və üzərimizə düşən vəzifələri yerinə yetirməliyik. Xüsusilə gənclər Konstitusiyanın əhəmiyyətini dərk etməli, öz hüquqi biliklərini artırmalıdırlar. Çünki dövlətin gələcək inkişafında savadlı, məsuliyyətli və qanunlara hörmət edən gənclərin rolu böyükdür.Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqillik tariximizin mühüm hadisələrindən biri olaraq qalır. Bu sənəd dövlətimizin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi, xalqımızın hüquq və azadlıqlarını təsbit etdi, müstəqil dövlət quruculuğuna yeni istiqamət verdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin bu prosesdəki xidmətləri Azərbaycan tarixində xüsusi yer tutur.Onun rəhbərliyi ilə qəbul edilən Əsas Qanun bu gün də dövlətçiliyimizin əsas dayaqlarından biridir. Bizim vəzifəmiz Konstitusiyaya hörmət etmək, onun prinsiplərinə əməl etmək və müstəqil dövlətimizin inkişafına öz töhfəmizi verməkdir.
Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri-Kamal Xəlilov
