Biz müharibədə qalib gəldik, işğalçıları torpaqlarımızdan qovduq.
Lakin 30 illik əzablar, soyqırımı, şəhər və kəndlərimizin dağıdılmasına görə onlardan qisas almadıq. Biz döyüş meydanında qisas aldıq və Ermənistana sülh təklif etdik. Burada da xalqımızın mənəvi keyfiyyətləri bir daha özünü büruzə verdi. Biz artıq məğlub vəziyyətdə olana zərbə endirməmişik. Biz xalqımızın bu qədər əzabına bais olmuş barbarların və uşaq qatillərinin səviyyəsinə enmədik. Biz sülh təklif etdik və bir ildən bir az çoxdur ki, sülh içində yaşayırıq. Bu sülh hələ də kövrəkdir, onu qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır.
Azərbaycanın müasir tarixində qazanılmış qələbə dövlətin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpası baxımından mühüm mərhələdir. Uzun illər davam edən münaqişə ölkəmizə ağır itkilər yaşatmış, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşmüş, şəhər və kəndlərimiz dağıntılara məruz qalmışdır. Bu ağrılı tarix xalqımızın yaddaşında dərin izlər buraxmışdır. Buna baxmayaraq, müharibənin nəticələrinin aradan qaldırılması və gələcək nəsillərin təhlükəsiz şəraitdə yaşaması üçün sülhün təmin edilməsi Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri olaraq qalır.
Qələbə yalnız hərbi uğurla ölçülmür. Onun əhəmiyyəti həm də müharibədən sonrakı dövrdə qəbul edilən qərarlarda, dövlətin gələcəyə dair məqsədlərində və cəmiyyətin qarşısında duran vəzifələrdə özünü göstərir. Azərbaycanın mövqeyində ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, regionda uzunmüddətli sabitliyin yaradılması, iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və münaqişənin yeni qarşıdurmaya çevrilməsinin qarşısının alınması mühüm yer tutur.
Müharibənin ağır nəticələrini yaşamış xalqlar üçün sülhə nail olmaq mürəkkəb və məsuliyyətli prosesdir. İllərlə davam edən qarşıdurma insanlarda ağrı, itki və ədalət tələbi formalaşdırır. Belə bir şəraitdə gələcəyə yönəlmiş qərarlar qəbul etmək, yeni münaqişələrin qarşısını almaq və sabitliyi qorumaq xüsusi siyasi iradə tələb edir. Müharibədə qələbə əldə etdikdən sonra sülhün təklif olunması regionda münasibətlərin yeni mərhələyə keçməsi üçün imkan yaradır.
Azərbaycan xalqının tarixi və mənəvi dəyərləri bu prosesdə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Humanizm, mərhəmət, ədalət və insan ləyaqətinə hörmət kimi prinsiplər cəmiyyətin mənəvi əsaslarını təşkil edir. Müharibənin törətdiyi ağrıların qisasçılıqla davam etdirilməməsi, əksinə, gələcəkdə sülh şəraitində yaşamaq imkanlarının yaradılması uzunmüddətli sabitlik baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, sülhün möhkəmlənməsi üçün tarixi hadisələrin unudulması deyil, onların obyektiv qiymətləndirilməsi və gələcəkdə təkrarlanmaması üçün zəruri tədbirlərin görülməsi vacibdir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri də müharibədən sonrakı dövrün mühüm istiqamətlərindəndir. Dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, yolların və kommunikasiya xətlərinin bərpası, sosial obyektlərin yaradılması, eləcə də keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı ölkənin gələcəyə yönəlmiş siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Bu işlər təkcə fiziki infrastrukturun bərpası deyil, həm də insanların öz doğma yurdlarında təhlükəsiz və firavan həyat qurması deməkdir.
Sülhün möhkəmləndirilməsi üçün tərəflər arasında etimadın yaradılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bunun üçün əldə edilmiş razılaşmalara əməl olunması, sərhədlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, humanitar məsələlərin həlli və qarşılıqlı münasibətlərdə beynəlxalq hüquq prinsiplərinin əsas götürülməsi vacibdir. Davamlı sülh yalnız bəyanatlarla deyil, konkret addımlar, ardıcıl dialoq və öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ilə möhkəmlənir.
Regionda sabitliyin təmin olunması iqtisadi inkişaf üçün də yeni imkanlar yarada bilər. Nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, ticarətin genişlənməsi, kommunikasiya xətlərinin inkişafı və qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlıq Cənubi Qafqazın gələcəyinə müsbət təsir göstərə biləcək istiqamətlərdir. Bu imkanlardan səmərəli istifadə olunması üçün dövlətlərin bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməsi, mübahisələri dinc vasitələrlə həll etməsi vacib şərtlərdəndir.
Bununla yanaşı, sülhün kövrək olduğu şəraitdə təhlükəsizlik məsələlərinə diqqət yetirilməsi zəruridir. Müharibənin təkrarlanmaması üçün mümkün risklərin vaxtında qiymətləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin qorunması, diplomatik səylərin davam etdirilməsi və cəmiyyətdə sülh mədəniyyətinin təşviqi mühüm rol oynayır. Sülhü qorumaq yalnız dövlət qurumlarının deyil, bütövlükdə cəmiyyətin məsuliyyətidir. Gənc nəslin tarixi həqiqətlərə hörmət ruhunda, eyni zamanda, insan həyatının və dinc yanaşı yaşamağın dəyərini anlayaraq yetişməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir.
Qələbənin əsl mənası əldə edilmiş nəticələri qorumaq, ölkənin inkişafını davam etdirmək və gələcək nəsillərə daha təhlükəsiz həyat şəraiti yaratmaqdır. Azərbaycan üçün bu, azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi və regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsi kimi mühüm vəzifələri əhatə edir.
Müharibədə qələbə Azərbaycanın tarixində əlamətdar hadisə olsa da, sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi uzunmüddətli səylər tələb edən prosesdir. Keçmişin ağrılı təcrübəsindən nəticə çıxarmaq, tarixi yaddaşı qorumaq, beynəlxalq hüquqa əsaslanmaq və gələcəyə yönəlmiş siyasət yürütmək davamlı sabitliyin əsas şərtləridir. Əldə edilmiş sülhün möhkəmləndirilməsi yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyi və rifahı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Əhmədova Mehbarə – Zərdab şəhər sakini, pensiyaçı
