Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına referendum vasitəsilə edilmiş dəyişikliklər
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin hüquqi, siyasi və demokratik əsaslarını müəyyən edən ali qanundur. 12 noyabr 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə qəbul edilmiş Konstitusiya ölkəmizdə hüquqi dövlət quruculuğunun, insan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsinin və dövlət idarəetmə sisteminin formalaşdırılmasının əsasını qoymuşdur. Zaman keçdikcə ölkənin ictimai-siyasi, iqtisadi və sosial həyatında baş verən dəyişikliklər Konstitusiyanın müasir dövrün tələblərinə uyğun təkmilləşdirilməsini zəruri etmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına indiyədək üç dəfə – 24 avqust 2002-ci il, 18 mart 2009-cu il və 26 sentyabr 2016-cı il tarixlərində keçirilmiş referendumlar vasitəsilə əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. 2002-ci il referendumu Konstitusiya islahatlarının ilk mühüm mərhələsi olmuşdur. Həmin referendum nəticəsində insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi, məhkəmə-hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi və dövlət idarəetmə mexanizmlərinin inkişafı istiqamətində dəyişikliklər qəbul edilmişdir. Vətəndaşların pozulmuş hüquq və azadlıqlarının bərpası ilə bağlı Konstitusiya Məhkəməsinə birbaşa müraciət etmək imkanının yaradılması bu dəyişikliklərin mühüm nəticələrindən biri olmuşdur. Həmçinin Ombudsman institutunun və apellyasiya məhkəmələrinin hüquqi əsasları möhkəmləndirilmişdir.
2009-cu il referendumu ölkədə aparılan demokratik və hüquqi islahatların davamı kimi mühüm əhəmiyyət daşımışdır. Bu referendumla Konstitusiyanın bir sıra maddələrinə əlavə və dəyişikliklər edilmiş, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, sosial dövlət prinsiplərinin inkişafı, dövlət hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı yeni müddəalar qəbul olunmuşdur. Xüsusilə insan ləyaqətinin qorunması, informasiya təhlükəsizliyi və şəxsi məlumatların müdafiəsi kimi məsələlərə diqqət artırılmışdır.
2016-cı il referendumu isə konstitusion islahatların növbəti mühüm mərhələsi olmuşdur. Həmin referendum nəticəsində dövlət idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi məqsədilə bir sıra mühüm dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. Prezidentin səlahiyyət müddətinin beş ildən yeddi ilə artırılması, Birinci vitse-prezident və vitse-prezident vəzifələrinin təsis edilməsi, prezidentliyə namizədlər üçün yaş həddinin aradan qaldırılması bu dəyişikliklərin əsas istiqamətlərindəndir. Eyni zamanda, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinin artırılması ilə bağlı yeni müddəalar Konstitusiyaya daxil edilmişdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, referendum Konstitusiyaya dəyişikliklərin edilməsi zamanı xalqın iradəsinin birbaşa ifadə olunmasının mühüm formasıdır. Bu proses vətəndaşların dövlətin hüquqi və siyasi həyatında iştirakını təmin edir, konstitusion quruluşun inkişafında xalqın rolunu artırır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına referendumlar vasitəsilə edilmiş dəyişikliklər ölkənin inkişaf mərhələlərinin hüquqi tələblərini əks etdirmiş, dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə və hüquq sisteminin inkişafına yönəlmişdir. Bu islahatlar müstəqil Azərbaycan dövlətinin möhkəmlənməsi, qanunun aliliyinin təmin edilməsi və demokratik dəyərlərin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Konstitusiyanın qorunması və onun prinsiplərinə əməl olunması hər bir vətəndaşın əsas vəzifələrindən biridir.
Yaşar Nuriyev – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
