ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyəti imitasiya xarakteri daşıyırdı
Beynəlxalq təşkilatların əsas vəzifələrindən biri dövlətlər arasında sülhü qorumaq, münaqişələrin qarşısını almaq və beynəlxalq hüququn prinsiplərinin həyata keçirilməsini təmin etməkdir. Lakin Azərbaycanın Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə üzləşdiyi dövrdə qəbul olunmuş qərarların uzun müddət icra edilməməsi beynəlxalq münasibətlər sisteminin imkanları və məsuliyyəti barədə ciddi suallar yaratdı. Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə bu məsələyə toxunması otuz il ərzində davam edən münaqişənin tarixi dərslərini yenidən xatırlatdı.
1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri qəbul etdi. Həmin sənədlərdə hərbi əməliyyatların dayandırılması, atəşkəsə əməl olunması və işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması ilə bağlı tələblər əksini tapmışdı. Lakin bu qətnamələrin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan nəticələr uzun müddət əldə edilmədi. Beləliklə, beynəlxalq hüququn prinsipləri ilə onların praktiki icrası arasında ciddi uçurum yarandı.
Münaqişənin həlli məqsədilə 1992-ci ildə yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupu da uzun illər ərzində danışıqlar prosesində əsas vasitəçilik mexanizmi kimi çıxış etdi. Bununla belə, aparılan danışıqlar işğalın aradan qaldırılmasına və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına gətirib çıxarmadı. Müxtəlif görüşlər, bəyanatlar və diplomatik təşəbbüslər olsa da, münaqişənin köklü həlli üçün real nəticələr əldə edilmədi.
Prezident İlham Əliyevin Minsk qrupunun fəaliyyətini imitasiya xarakterli hesab etməsi məhz bu nəticəsizliklə bağlı siyasi qiymətləndirmədir. Uzun illər davam edən danışıqlar prosesi işğalın aradan qaldırılması üçün təsirli mexanizmə çevrilmədi. Münaqişənin dondurulmuş vəziyyətdə qalması isə bölgədə yeni hərbi qarşıdurma ehtimalını aradan qaldırmırdı. Əksinə, vaxt uzandıqca tərəflər arasında etimadın bərpası çətinləşir, humanitar problemlər dərinləşirdi.
Azərbaycan dəfələrlə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan həllin vacibliyini bəyan etmişdi. Ölkəmiz üçün əsas məsələ yalnız hərbi əməliyyatların dayandırılması deyil, işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması, məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtması və suverenliyin bərpası idi. Bu tələblər beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipi ilə uzlaşırdı.
2020-ci ilin Vətən müharibəsi uzun illər nəticəsiz qalmış danışıqlar prosesində yeni mərhələ açdı. Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında qazandığı qələbə nəticəsində ərazilərin böyük hissəsi azad edildi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın həyata keçirdiyi antiterror tədbirləri isə ölkənin bütün ərazisində suverenliyin bərpası ilə nəticələndi.
Bu hadisələr beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətinə dair mühüm nəticələr çıxarmağa əsas verir. Qətnamələrin qəbul edilməsi özlüyündə kifayət deyil; onların icrası üçün siyasi iradə, ardıcıl diplomatik fəaliyyət və effektiv mexanizmlər də tələb olunur. Əks halda, beynəlxalq hüquq normaları real həyatda gözlənilən nəticəni vermir.
Azərbaycanın keçdiyi yol göstərdi ki, münaqişələrin həllində ədalətin gecikdirilməsi sülhü möhkəmləndirmir. Əksinə, problemlərin uzanmasına və daha ağır nəticələrin yaranmasına şərait yaradır. Beynəlxalq ictimaiyyət üçün əsas dərs bundan ibarətdir: sülhün davamlı olması üçün hüquq normaları bütün dövlətlərə münasibətdə eyni prinsipiallıqla tətbiq edilməlidir.
Bəylər Cəfərov – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
