Rayonun işğalı.
Azərbaycan tarixinin qan yaddaşına əbədi həkk olunmuş faciəli səhifələrdən biri də Zəngilan rayonunun Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalıdır. Bu işğal təkcə bir rayonun ərazi bütövlüyünə qəsd deyil, minlərlə insanın taleyinə, yurd-yuvasına, tarixi-mədəni irsinə və mənəvi dünyasına vurulmuş ağır zərbə idi. Zəngilanın başına gətirilən müsibətlər xalqımızın yaddaşında silinməz iz buraxsa da, bu qədim diyarın insanlarının iradəsini, mübarizə əzmini və doğma torpağa bağlılığını sarsıda bilmədi.
1993-cü ilin payızında Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən Zəngilan ağır və mürəkkəb hərbi-siyasi vəziyyətlə üz-üzə qalmışdı. Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalından sonra düşmən mühasirəsinin daralması rayon əhalisinin vəziyyətini son dərəcə ağırlaşdırmışdı. Dinc sakinlər, qocalar, qadınlar və uşaqlar hər an ölüm təhlükəsi ilə qarşılaşır, insanlar doğma yurdlarını qorumaq üçün misilsiz dözüm və qəhrəmanlıq nümayiş etdirirdilər.
Füzuli və Cəbrayıl rayonları işğal olunduqdan sonra zəngilanlılar 67 gün tam mühasirə şəraitində ermənilərlə vuruşdu. 25-29 oktyabr 1993-cü ildə Zəngilan rayonunun əhalisi son anadək vuruşaraq, 235 nəfər şəhid və itkin verərək Araz çayını keçmiş, İran İslam Respublikasının ərazisi ilə keçərək Azərbaycanın 43 rayonunda müvəqqəti məskunlaşmışlar.
Bu ağır köç Zəngilan sakinlərinin həyatında bütöv bir dövrün qırılması, ata-baba yurdundan ayrı düşmək, illərlə qurulmuş ev-eşiyi, bağ-bağçanı, doğma küçələri və müqəddəs xatirələri geridə qoymaq demək idi. İnsanlar özləri ilə yalnız zəruri əşyalarını deyil, həm də qəlblərində yaşatdıqları Vətən sevgisini, bir gün doğma torpaqlara qayıdacaqlarına olan inamı aparırdılar. Zəngilanın işğalı nəticəsində yaranmış humanitar faciə Azərbaycan xalqının üzləşdiyi məcburi köçkünlük probleminin ən ağrılı səhifələrindən biri kimi tarixə düşdü.
Lakin Zəngilanın tarixi yalnız itkilər və iztirablarla məhdudlaşmır. Bu tarix, eyni zamanda, milli iradənin, dözümlülüyün və yenilməzlik ruhunun təcəssümüdür. İllər boyu məcburi köçkün həyatı yaşayan zəngilanlılar doğma yurda qayıdış ümidini itirmədilər. Onların yaddaşında Zəngilanın hər kəndi, hər dağı, hər bulağı və hər qarış torpağı yaşadı. Vətən həsrəti nəsildən-nəslə ötürüldü, qayıdış arzusu ümummilli məqsədin ayrılmaz hissəsinə çevrildi.
Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi ardıcıl siyasət, ordumuzun gücü və xalqımızın birliyi nəticəsində Zəngilanın taleyində yeni mərhələ başlandı. 2020-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda mühüm tarixi hadisə oldu. Həmin gün uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan zəngilanlıların qəlbində qayıdış ümidini gerçəyə çevirən qürur və sevinc hissləri oyandı. Məhz buna görə 20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü xalqımızın yaddaşında həm tarixi ədalətin təntənəsi, həm də milli birliyin və dövlət qüdrətinin rəmzi kimi yaşayır.
Bu gün Zəngilanda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri işğalın dağıdıcı nəticələrinə qarşı həyatın, tərəqqinin və yenidən doğuluşun təntənəsidir. Yenidən qurulan yollar, salınan yaşayış məntəqələri, yaradılan infrastruktur və doğma yurda qayıdan sakinlər Zəngilanın gələcəyinə inamı daha da gücləndirir. Vaxtilə məcburiyyət qarşısında yurdunu tərk edən insanların övladları bu gün öz torpaqlarında yeni həyat qurmaq imkanı əldə edirlər.
Zəngilanın işğalı heç vaxt unudulmayacaq bir faciə, onun azadlığı isə milli yaddaşımızın qürur səhifəsidir. Bu tarix şəhidlərimizin xatirəsini ehtiramla yad etməyi, məcburi köçkünlərin yaşadığı ağrıları unutmamağı və azad edilmiş torpaqlarımızın hər qarışını qorumağı bizə bir daha xatırladır. Zəngilan bu gün yalnız keçmişin ağrılarını deyil, Azərbaycanın gücünü, əzmini və gələcəyə yönəlmiş iradəsini də təcəssüm etdirir. Doğma yurda qayıdışla Zəngilanın tarixində yeni səhifə açılıb və bu səhifə quruculuq, dirçəliş və əbədi Vətən sevgisi ilə yazılır.
Çinarə Mehrəliyeva – Zərdab Peşə liseyinin müəllimi
