Rayonun işğalı
Azərbaycan tarixinin ağrılı səhifələrindən biri olan Zəngilan rayonunun işğalı təkcə bir ərazinin itirilməsi deyil, minlərlə insanın doğma yurd-yuvasından didərgin düşməsi, talelərin dəyişməsi və bütöv bir bölgənin ağır sınaq qarşısında qalması idi. Lakin bu faciə, eyni zamanda, Zəngilan əhalisinin misilsiz dözümünü, mübarizə əzmini və Vətənə bağlılığını nümayiş etdirən tarixi hadisə kimi yadda qaldı.
Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalından sonra ağır vəziyyətə düşən Zəngilan əhalisi 67 gün ərzində mühasirə şəraitində yaşadı və düşmənə qarşı mübarizəsini davam etdirdi. 1993-cü il oktyabrın 25-dən 29-dək rayon sakinləri son imkanlarınadək müqavimət göstərdikdən sonra Araz çayını keçərək İran İslam Respublikasının ərazisinə sığınmağa məcbur oldular. Bu ağır köç zamanı 235 nəfərin şəhid olması və ya itkin düşməsi faciənin miqyasını daha da artırdı. Doğma evlərini, torpaqlarını və illərlə qurduqları həyatlarını geridə qoyan zəngilanlılar Azərbaycanın 43 rayonunda müvəqqəti məskunlaşaraq yeni və çətin həyat şəraitinə uyğunlaşmağa çalışdılar.
İşğal Zəngilanın tarixi yaddaşına dərin iz salsa da, onun sakinlərinin doğma torpağa qayıtmaq ümidi heç vaxt sönmədi. İllər ərzində bu ümid nəsildən-nəslə ötürüldü, Vətən sevgisi və torpaq həsrəti zəngilanlıların mənəvi güc mənbəyinə çevrildi. Məcburi köçkünlük şəraitində yaşayan insanlar doğma yurdlarının azad ediləcəyi günə inamlarını qorudular.
2020-ci ildə başlanan Vətən müharibəsi bu tarixi ədalətin bərpası üçün yeni imkan yaratdı. Azərbaycan Ordusunun qətiyyətli əməliyyatları nəticəsində Zəngilan rayonu işğaldan azad edildi və illərlə davam edən həsrətin sona çatması üçün yol açıldı.
Zəngilanın işğal tarixi xalqımıza müharibənin ağır nəticələrini xatırlatmaqla yanaşı, milli birliyin, iradənin və dövlətə sədaqətin əhəmiyyətini də göstərir. Bu gün Zəngilanın dirçəlişi, yenidən qurulması və sakinlərinin doğma torpaqlara qayıdışı keçmişin ağrılarından gələcəyə doğru atılan mühüm addımdır.
Zəngilanın hekayəsi bir daha sübut edir ki, yurdunu itirmək məcburiyyətində qalan xalq öz torpağına bağlılığını itirmir. Tarixi ədalətin bərpası isə yalnız ərazilərin azad edilməsi deyil, həm də insanların doğma yurdlarına qayıtmaq hüququnun və ümidlərinin yenidən gerçəkləşməsidir.
Rafiq Mustafayev – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
