Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına referendum vasitəsilə edilmiş dəyişikliklər
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin inkişafının, ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi münasibətlərin tənzimlənməsinin əsas hüquqi sənədi kimi ölkədə baş verən dəyişikliklərə və yeni inkişaf mərhələlərinin tələblərinə uyğun olaraq təkmilləşdirilmişdir. Dəyişən sosial-siyasi reallıqlar, dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsi zərurəti, əldə edilmiş nailiyyətlərin hüquqi baxımdan möhkəmləndirilməsi və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının daha etibarlı müdafiəsi məqsədilə Konstitusiyaya bir neçə dəfə ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. Bu proseslər ölkənin konstitusion inkişaf tarixində mühüm mərhələlər təşkil etməklə, dövlət və cəmiyyət münasibətlərinin yeni tələblərə uyğun tənzimlənməsinə xidmət etmişdir.
Konstitusiyaya ilk genişmiqyaslı dəyişikliklər 2002-ci il avqustun 24-də keçirilmiş referendum nəticəsində həyata keçirilmişdir. Həmin referendumla Əsas Qanunun 24 maddəsinə 29 dəyişiklik edilmiş, dövlət hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, seçki sisteminin inkişafı, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi mexanizmlərinin genişləndirilməsi istiqamətində mühüm hüquqi yeniliklər müəyyənləşdirilmişdir. Bu dəyişikliklər konstitusion idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə və demokratik institutların inkişafına yönəlmişdir.
Konstitusiyaya ikinci dəfə əlavə və dəyişikliklər 2009-cu il martın 18-də keçirilmiş referendum əsasında edilmişdir. Bu referendum nəticəsində Konstitusiyanın 25 maddəsinə 30-dan artıq əlavə və dəyişiklik olunmuşdur. Həmin dəyişikliklər ölkədə əldə edilmiş sosial-iqtisadi nailiyyətlərin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi, dövlətin sosial siyasət imkanlarının genişləndirilməsi, insan və vətəndaş hüquqlarının daha səmərəli təmin edilməsi baxımından əhəmiyyət daşımışdır. Xüsusilə sosial dövlət prinsiplərinin konstitusion əsaslarının inkişaf etdirilməsi, vətəndaşların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi və dövlətin üzərinə düşən sosial öhdəliklərin daha dolğun şəkildə ifadə olunması bu dəyişikliklərin mühüm istiqamətlərindən olmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına üçüncü dəfə dəyişikliklər 2016-cı il sentyabrın 26-da keçirilmiş referendumla həyata keçirilmişdir. Bu referendum nəticəsində Konstitusiyanın 29 maddəsinə 41 əlavə və dəyişiklik edilmişdir. Yeniliklər dövlət idarəçiliyinin, ali dövlət hakimiyyəti və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının, eləcə də bələdiyyələrin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının təminatlarının genişləndirilməsi, onların müdafiəsində dövlət və bələdiyyələrin məsuliyyətinin artırılması kimi mühüm məsələləri əhatə etmişdir. Bununla yanaşı, konstitusion dəyişikliklər idarəetmə sisteminin institusional baxımdan yenilənməsi və dövlət hakimiyyəti mexanizmlərinin müasir idarəçilik tələblərinə uyğunlaşdırılması istiqamətində yeni hüquqi çərçivə yaratmışdır.
2016-cı il referendumunun mühüm yeniliklərindən biri də Azərbaycan Respublikasında Birinci vitse-prezidentlik institutunun təsis edilməsi olmuşdur. Bu yeni konstitusion təsisat dövlət idarəçiliyi sistemində səlahiyyətlərin və funksional vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, ali icra hakimiyyəti mexanizminin təkmilləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli institusional dəyişiklik kimi çıxış etmişdir. Birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsi ilə dövlət idarəetmə sisteminin strukturunda yeni institusional mexanizm formalaşdırılmış, Konstitusiyada müvafiq səlahiyyət və fəaliyyət əsasları müəyyən edilmişdir.
Ümumilikdə, müxtəlif illərdə keçirilmiş referendumlar Azərbaycan Respublikasının konstitusion inkişafının mühüm tərkib hissəsi olmuş, dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarının təkmilləşdirilməsinə və ictimai münasibətlərin dəyişən tələblərə uyğun tənzimlənməsinə şərait yaratmışdır. Hər bir dəyişiklik müvafiq dövrün siyasi, iqtisadi və sosial reallıqları çərçivəsində dövlətin hüquqi sistemində yeniliklərin həyata keçirilməsini nəzərdə tutmuşdur. Bu baxımdan referendumlar xalqın dövlətin Əsas Qanununun təkmilləşdirilməsi prosesində birbaşa iştirakının konstitusion forması kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Dilarə Məmmədova- Zərdab şəhər 2 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri
