Ağalı ağıllı kəndi dünyanın ən müasir kəndlərindən biridir
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri sırasında Zəngilan rayonunun Ağalı kəndində reallaşdırılan “Ağıllı kənd” layihəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir texnologiyaların tətbiqi, ekoloji tarazlığın qorunması, enerji resurslarından səmərəli istifadə və əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi prinsipləri əsasında qurulan Ağalı kəndi müasir kənd yaşayış məntəqəsinin nümunəsidir. Layihənin əsas məqsədi sakinlər üçün rahat və təhlükəsiz yaşayış şəraiti yaratmaq, sosial-iqtisadi inkişafı təmin etmək və kənd təsərrüfatı ilə digər iqtisadi fəaliyyət sahələrinin inkişafına şərait yaratmaqdır.
“Ağıllı kənd” anlayışı dayanıqlı inkişafın təmin olunması məqsədilə sosial-iqtisadi xidmətlərin keyfiyyətinin, təhlükəsizliyinin və səmərəliliyinin artırılmasını nəzərdə tutur. Bu modeldə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından və innovativ həllərdən istifadə edilir, mövcud resursların daha səmərəli idarə olunması təmin edilir. Ağalı kəndində beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmaqla zəruri iqtisadi və sosial infrastruktur yaradılmış, müasir yaşayış evləri, ictimai obyektlər və müxtəlif xidmət sahələri istifadəyə verilmişdir. Beləliklə, kənddə ənənəvi yaşayış mühiti müasir texnoloji imkanlarla birləşdirilmişdir.
Ağalı ağıllı kənd layihəsinin əsas xüsusiyyətlərindən biri ekoloji cəhətdən əlverişli mühitin yaradılmasıdır. Kəndin planlaşdırılması zamanı təbii sərvətlərin qorunmasına, enerji istehlakının azaldılmasına və ətraf mühitə mənfi təsirlərin minimuma endirilməsinə xüsusi diqqət yetirilmişdir. İndiki və gələcək nəsillərin ehtiyaclarının ödənilməsi üçün “yaşıl” texnologiyaların tətbiqinə üstünlük verilmişdir. Dayanıqlı enerji mənbələrindən istifadə həm ətraf mühitin mühafizəsinə, həm də kəndin enerji təminatının etibarlılığının artırılmasına xidmət edir.
Kəndin enerji infrastrukturunun mühüm hissəsini bərpaolunan enerji mənbələri təşkil edir. Həkəri çayı üzərində hər biri 212 kilovat gücündə olan üç hidravlik turbindən ibarət Arximed turbini tipli su elektrik stansiyası inşa edilmişdir. Bu qurğu su enerjisindən səmərəli istifadə etməklə elektrik enerjisi istehsalına imkan yaradır. Bundan əlavə, inzibati binaların damlarında ümumi qoyuluş gücü 325 kilovat olan fotovoltaik günəş panelləri quraşdırılmışdır. Günəş və su enerjisindən istifadə kənddə enerji resurslarının şaxələndirilməsi və ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Yaşayış evlərində də enerjiyə qənaət və istilik səmərəliliyi əsas prinsiplərdən biri kimi nəzərə alınmışdır. İsidilmə xərclərinin azaldılması və istixana qazlarının emissiyasının məhdudlaşdırılması məqsədilə evlərdə kombinə edilmiş istilik sistemləri, odun və briketlə işləyən mətbəx sobaları, eləcə də yüksək səmərəli elektrik boylerləri quraşdırılmışdır. Suyun qızdırılması üçün yaşayış evlərinin damlarında günəş kollektorlarından istifadə edilir. Bu texnologiyalar enerji sərfiyyatının optimallaşdırılmasına və ailələrin kommunal xərclərinin azaldılmasına kömək edir.
Kənddə su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunmasına da xüsusi diqqət yetirilmişdir. Çirkab suların bioloji üsulla təmizlənməsi nəticəsində ildə 41 min kubmetr texniki suyun əldə edilməsi nəzərdə tutulur. Təmizlənmiş suyun müvafiq məqsədlər üçün yenidən istifadəsi su ehtiyatlarına qənaət edilməsinə və ekoloji yükün azaldılmasına imkan verir. Bu yanaşma təbii resurslardan məsuliyyətli istifadə və dayanıqlı infrastrukturun yaradılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ağalı kəndində evlərin tikintisi zamanı müasir istilik izolyasiyası texnologiyalarından istifadə olunmuşdur. Xarici divarlarda termobloklar, tavan və döşəmələrdə isə xüsusi izolyasiya materialları tətbiq edilmişdir. Bu materiallar binalarda istilik itkisinin azalmasına, qış aylarında istiliyin qorunmasına və yay aylarında daxili temperaturun daha rahat səviyyədə saxlanmasına şərait yaradır. Nəticədə enerji istehlakının azaldılması ilə yanaşı, sakinlərin yaşayış rahatlığı da yüksəldilir.
İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları Ağalı ağıllı kəndinin əsas üstünlüklərindən biridir. Kənddə GPON — gigabit tutumlu passiv optik şəbəkə texnologiyası əsasında yüksək sürətli internet infrastrukturu yaradılmışdır. Bu şəbəkə vasitəsilə internet, telefon və IP televiziya xidmətləri göstərilir. Ərazidə ağıllı videomüşahidə kameraları, LCD məlumat lövhələri, audio məlumatlandırma sistemi, Wi-Fi imkanları və avtomatik meteoroloji müşahidə stansiyaları ilə təchiz edilmiş çoxfunksiyalı işıq dirəkləri də quraşdırılmışdır. Bu texnoloji həllər təhlükəsizliyin təmin edilməsinə, məlumatların operativ çatdırılmasına və kənd infrastrukturunun daha səmərəli idarə olunmasına kömək edir.
Sakinlərin sosial rifahının yüksəldilməsi məqsədilə elektron xidmətlərin tətbiqinə də geniş yer verilmişdir. Tele-səhiyyə və elektron təhsil kimi innovativ həllər müvafiq xidmətlərə çıxış imkanlarını genişləndirir. Rəqəmsal texnologiyalar insanların gündəlik həyatını asanlaşdırmaqla yanaşı, kənd sakinlərinin müasir təhsil və səhiyyə imkanlarından yararlanmasına şərait yaradır. Bu xidmətlər xüsusilə kənd yerlərində sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Ağalı kəndində yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması ilə yanaşı, məşğulluğun təmin edilməsinə və sosial xidmətlərin təşkilinə də diqqət yetirilmişdir. Kənddə məktəb, uşaq bağçası, tibb məntəqəsi, “ASAN” və “DOST” xidmətləri, eləcə də kiçik və orta biznesə dəstək imkanları yaradılmışdır. Bu infrastruktur sakinlərin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına, dövlət xidmətlərindən daha rahat istifadə etməsinə və iqtisadi fəallığın artırılmasına kömək edir. Müxtəlif xidmətlərin yaşayış məntəqəsində təşkili insanların əlavə vaxt və məsafə sərf etmədən zəruri xidmətlərə çıxışını asanlaşdırır.
Ağalı kəndində 200 evdən ibarət yaşayış məntəqəsi salınmışdır. 2022-ci ilin may ayında kəndin ilk sakinləri doğma torpaqlarına qayıdaraq burada məskunlaşmağa başlamışlar. Bu hadisə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Böyük Qayıdış prosesinin mühüm mərhələlərindən biri olmuşdur. Kəndin yenidən qurulması insanların doğma yurdlarına qayıtmasına, normal yaşayış şəraitinin bərpasına və bölgənin sosial-iqtisadi həyatının canlanmasına xidmət edir.
Layihənin növbəti mərhələlərində yaşayış fondunun genişləndirilməsi və infrastrukturun inkişaf etdirilməsi də nəzərdə tutulmuşdur. Ağalı kəndinin ikinci mərhələsində istifadəyə verilən yaşayış sahələri sırasında 103 ev və mənzil olduğu bildirilir. Bu mərhələdə ikiotaqlı fərdi evlər, üçmərtəbəli, iki bloklu “townhouse” tipli binalar, həmçinin birotaqlı və ikiotaqlı mənzillər yer alır. Yaşayış evlərinə kommunikasiya xətləri çəkilmiş, yaşayış və qeyri-yaşayış binaları qazla təmin edilmiş, evlərdə kombi sistemləri quraşdırılmışdır. Kənddə ümumi sahəsi iki hektardan çox olan parkın salınması isə sakinlərin istirahəti və asudə vaxtlarının səmərəli təşkili üçün əlverişli şərait yaradır.
Ağalı ağıllı kəndinin inkişafı yalnız yeni evlərin tikilməsi ilə məhdudlaşmır. Burada məqsəd müasir texnologiyalarla təchiz edilmiş, ekoloji tarazlığı qoruyan, iqtisadi baxımdan dayanıqlı və sakinlərin sosial ehtiyaclarına cavab verən yaşayış mühiti formalaşdırmaqdır. Enerji səmərəliliyi, rəqəmsal xidmətlər, müasir sosial infrastruktur və ekoloji yanaşmalar kəndin gələcək inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır.
Ağalı ağıllı kəndi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq siyasətinin mühüm nümunələrindən biridir. Müasir mühəndislik həlləri, bərpaolunan enerji mənbələri, rəqəmsal infrastruktur və sosial xidmətlərin vahid sistemdə birləşdirilməsi kəndin dayanıqlı inkişafına imkan yaradır. Ağalıda yaradılan yaşayış mühiti doğma torpaqlara qayıdan insanların rahatlığını təmin etməklə yanaşı, gələcəkdə digər kəndlərin inkişafı üçün də faydalı təcrübə rolunu oynaya bilər.
Mehbarə Əhmədova – Zərdab şəhər sakini, pensiyada olan mədəniyyət işçisi
