Azərbaycan Cənubi Qafqazın enerji ehtiyatlarına məxsus və digər ölkələrə neft və qaz ixrac edən yeganə ölkədir.
Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda enerji ehtiyatlarına malik olan və bu ehtiyatları sistemli, davamlı şəkildə digər ölkələrə ixrac edən yeganə dövlətdir. Zəngin neft və təbii qaz resursları, əlverişli geostrateji mövqeyi, eləcə də müasir nəqliyyat və boru kəməri infrastrukturu Azərbaycanın regional və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynamasını təmin etmişdir. Enerji amili müasir dünyada dövlətlərin iqtisadi inkişafını, siyasi nüfuzunu və beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeyini müəyyən edən əsas faktorlardan biri hesab olunur. Bu baxımdan Azərbaycan enerji resurslarını yalnız iqtisadi gəlir mənbəyi kimi deyil, həm də strateji xarici siyasət aləti kimi uğurla istifadə edən ölkələrdəndir. Azərbaycan Xəzər dənizi hövzəsində yerləşən zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına malikdir. Ölkənin neft və qaz potensialının əsasını “Azəri–Çıraq–Günəşli” neft yataqları və “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağı təşkil edir. “Azəri–Çıraq–Günəşli” yataqlar bloku onilliklər ərzində Azərbaycanın neft ixracında aparıcı rol oynamış, dövlət büdcəsinə milyardlarla dollar gəlir gətirmişdir. “Şahdəniz” yatağı isə dünyanın ən iri qaz yataqlarından biri hesab olunur. Bu yatağın ehtiyatları təxminən 1,2 trilyon kubmetr təbii qaz və 240 milyon ton kondensat həcmində qiymətləndirilir. Məhz bu ehtiyatlar Azərbaycanın uzunmüddətli qaz ixracı strategiyasının əsasını təşkil edir və ölkəyə onilliklər ərzində sabit təchizatçı kimi çıxış etmək imkanı yaradır. Azərbaycanın enerji siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri region ölkələrinin enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində oynadığı roldur. Cənubi Qafqazın digər ölkələri uzun illərdir ki, Azərbaycanın enerji resurslarından faydalanır. Gürcüstan uzun müddət Azərbaycan qazının əsas idxalçılarından biri olmuş və bu gün də ölkənin enerji balansında Azərbaycan qazı xüsusi yer tutur. Elektrik enerjisi istehsalı və istilik təminatı baxımından Gürcüstan üçün Azərbaycan etibarlı tərəfdaşdır. Ermənistan isə regional geosiyasi reallıqlar fonunda enerji baxımından məhdud imkanlara malikdir və dolayısı ilə Azərbaycanın enerji potensialının bölgədəki dominant rolunu qəbul etmək məcburiyyətində qalır. Bu amillər Azərbaycanın Cənubi Qafqazda aparıcı enerji dövləti statusunu açıq şəkildə ortaya qoyur. Azərbaycanın təşəbbüsü və fəal iştirakı ilə həyata keçirilən beynəlxalq enerji layihələri ölkənin enerji strategiyasının əsas sütunlarını təşkil edir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft boru kəməri bu layihələr arasında xüsusi yer tutur. Uzunluğu təxminən 1768 kilometr olan BTC kəməri Xəzər neftini Aralıq dənizinə, oradan isə dünya bazarlarına çıxarır. Bu kəmər Azərbaycanın neft ixracında alternativ və təhlükəsiz marşrut rolunu oynayaraq ölkəni tranzit asılılığından qismən azad etmişdir. Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri isə Azərbaycan qazının regional bazarlara çıxarılmasında mühüm rol oynamışdır. Azərbaycanın enerji siyasətinin zirvə nöqtələrindən biri Cənub Qaz Dəhlizi layihəsidir. Bu nəhəng layihə Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri və Trans-Adriatik Boru Kəmərini özündə birləşdirir. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Azərbaycan qazı Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılır. Hazırda bu dəhliz vasitəsilə Avropaya illik 16 milyard kubmetr qaz ixrac olunur ki, bunun 10 milyard kubmetri Avropa ölkələrinin payına düşür. Gələcəkdə bu həcmlərin artırılması üçün texniki və siyasi imkanlar mövcuddur.
Son illərdə Azərbaycanın Avropa və Avropa İttifaqı ilə enerji əməkdaşlığı daha da intensivləşmişdir. Hazırda Azərbaycan 16 ölkəyə təbii qaz ixrac edir və onların 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür. Bu fakt Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı mühüm rolu aydın şəkildə göstərir. Xüsusilə Avropada enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasəti fonunda Azərbaycan etibarlı və sabit alternativ enerji mənbəyi kimi çıxış edir. Boru kəməri qazının coğrafi əhatəsinə görə Azərbaycan dünyada birinci yerdədir ki, bu da ölkənin inkişaf etmiş nəqliyyat sistemi və müasir infrastrukturunun göstəricisidir.Enerji əməkdaşlığı Avropa ölkələri üçün enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi, tədarük marşrutlarının diversifikasiyası və siyasi risklərin azaldılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan üçün isə bu əməkdaşlıq yüksək qiymətli, yəni “premium” bazarlarda öz enerji ehtiyatlarını satmaq imkanı yaradır. Avropa bazarı uzunmüddətli müqavilələr, stabil ödəniş mexanizmləri və yüksək qiymət göstəriciləri ilə Azərbaycan üçün ən cəlbedici istiqamət hesab olunur. Enerji ixracı Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas gəlir mənbələrindən biridir. Neft və qaz sektorundan əldə edilən gəlirlər Dövlət Neft Fondu vasitəsilə idarə olunur və bu vəsaitlər ölkədə iri infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə, sosial rifahın yaxşılaşdırılmasına, təhsil və səhiyyə sahələrinin inkişafına yönəldilir. Bununla yanaşı, enerji gəlirləri qeyri-neft sektorunun inkişafına dəstək verməklə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə xidmət edir. Enerji sektoru eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini gücləndirir və ölkəyə regional liderlik statusu qazandırır. Azərbaycan qaz ixracının coğrafiyasını genişləndirərək son dövrlərdə Yaxın Şərq istiqamətində də addımlar atmış və Suriyaya təbii qaz ixracına başlamışdır. Bu, Azərbaycanın enerji siyasətinin çoxşaxəli və çevik xarakter daşıdığını göstərir. Lakin qiymət, sabitlik və uzunmüddətli perspektiv baxımından Avropa bazarı Azərbaycan üçün hələ də əsas və ən gəlirli istiqamət olaraq qalır. Nəticə etibarilə, Azərbaycan Cənubi Qafqazın enerji təhlükəsizliyinin əsas dayağı olmaqla yanaşı, Avropanın etibarlı və strateji enerji tərəfdaşı kimi çıxış edir. Zəngin təbii ehtiyatlar, müasir boru kəməri infrastrukturu, balanslaşdırılmış xarici siyasət və düşünülmüş enerji strategiyası ölkənin regional və qlobal əhəmiyyətini daha da artırır. Gələcəkdə də Azərbaycanın enerji sahəsində mövqelərinin möhkəmlənəcəyi, ixrac coğrafiyasının genişlənəcəyi və ölkənin beynəlxalq enerji bazarında rolunun daha da güclənəcəyi gözlənilir.
Zərdab rayonu üzrə gənclər və idman sektorunun əməkdaşı – Ehtiram Osmanov
