Yerli tədqiqatçılar tərəfindən də Şamaxı hadisələri ilə bağlı müvafiq araşdırmalar aparılmışdır.
Yerli tədqiqatçılar tərəfindən Şamaxı hadisələri ilə bağlı müxtəlif dövrlərdə geniş və sistemli araşdırmalar aparılmışdır. Bu tədqiqatlar əsasən arxiv sənədlərinə, şahid ifadələrinə, dövrün mətbuat materiallarına və digər etibarlı mənbələrə əsaslanaraq hazırlanmışdır. Məqsəd həmin dövrdə baş verən hadisələrin obyektiv mənzərəsini yaratmaq, faktları dəqiqləşdirmək və tarixi yaddaşı qorumaq olmuşdur. Araşdırmalarda Şamaxı bölgəsində baş verən dağıntılar, mülki əhaliyə qarşı zorakılıq halları və yaşayış məntəqələrinin məhv edilməsi kimi faktlar xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılmışdır. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, hadisələr zamanı çoxsaylı evlər dağıdılmış, dini və mədəni abidələr zərər görmüş, yerli əhali ciddi itkilərlə üzləşmişdir. Bu istiqamətdə aparılan elmi işlər hadisələrin miqyasını və nəticələrini daha aydın şəkildə ortaya qoymağa kömək etmişdir. Yerli alimlər tərəfindən istifadə olunan əsas mənbələrdən biri arxiv materiallarıdır. Bu sənədlər arasında rəsmi hesabatlar, istintaq materialları və müxtəlif dövlət qurumlarının qeydləri mühüm yer tutur. Eyni zamanda, hadisələrin şahidi olmuş insanların xatirələri və sonradan toplanmış şifahi tarix materialları da tədqiqatların dəyərini artırır. Bu yanaşma hadisələrin yalnız statistik deyil, həm də humanitar tərəfinin öyrənilməsinə imkan verir. Şamaxı hadisələri ilə bağlı aparılan tədqiqatlarda yalnız faktların toplanması deyil, həm də onların elmi təhlili mühüm rol oynayır. Tədqiqatçılar hadisələrin səbəblərini, inkişaf mərhələlərini və nəticələrini müqayisəli şəkildə araşdıraraq daha dolğun nəticələr əldə etməyə çalışmışlar. Bu cür yanaşma hadisələrin daha geniş tarixi kontekstdə dəyərləndirilməsinə şərait yaradır. Bununla yanaşı, yerli tədqiqatçılar əldə olunan nəticələrin geniş ictimaiyyətə çatdırılmasına da xüsusi önəm vermişlər. Elmi məqalələr, monoqrafiyalar, konfrans materialları və digər nəşrlər vasitəsilə bu mövzu daim diqqət mərkəzində saxlanılır. Bu isə həm tarixi faktların unudulmamasına, həm də gələcək nəsillərin məlumatlandırılmasına xidmət edir. Nəticə etibarilə, Şamaxı hadisələri ilə bağlı yerli tədqiqatçıların apardığı araşdırmalar tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu tədqiqatlar hadisələrin daha dərindən anlaşılmasına, obyektiv qiymətləndirilməsinə və milli tarixi yaddaşın qorunmasına töhfə verir.
Azad Kərimli – Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri
