“Qanlı Yanvar” Azərbaycan tarixinin dönüm nöqtəsi hesab olunur
Qanlı Yanvar Azərbaycan tarixində dərin iz buraxmış, sovet rejiminin mülki əhaliyə qarşı törətdiyi ağır qırğın. 19-20 yanvar 1990-cı il gecəsi Sovet İttifaqı silahlı qüvvələri Bakı və digər şəhərlərə daxil olaraq mülki insanlara atəş açdı, dinc etirazları amansızca dağıtdı. Bu faciə Azərbaycanın müstəqillik hərəkatında dönüş nöqtəsi oldu və hər il Milli Hüzn Günü kimi yad edilir.
1980-ci illərin sonunda Sovet İttifaqında mərkəzi hakimiyyət zəifləməyə başlamış, müxtəlif respublikalarda milli azadlıq hərəkatları güclənmişdi. Azərbaycanın daxilində də sovet hakimiyyətinə qarşı narazılıq artırdı. Bu narazılıq xüsusilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı idi: Ermənistan SSR-nin 1988-ci ildə NKAO-nun (Dağlıq Qarabağ Muxtar Oblastunun) ona birləşdirilməsi tələbi və bunun nəticəsində azərbaycanlıların Ermənistandan zorakılıqla çıxarılması kütləvi etirazlara səbəb oldu.
1989-cu ilin sonlarından başlayaraq Bakı və digər şəhərlərdə yüz minlərlə insan Sovet hakimiyyətinə, onun Qarabağ siyasətinə, vəzifəli şəxslərin tədbirə laqeyd yanaşmasına qarşı nümayişlər keçirdi. İnsanlar Azərbaycanın suverenliyi və müstəqilliyi üçün referendum keçirilməsini tələb edirdilər.
Sovet rəhbərliyi — Mixail Qorbaçov və Müdafiə naziri Dmitri Yazov — etirazları yatırmaq və sovet hakimiyyətini qorumaq üçün 19 yanvar gecəsi təxminən 26 000 hərbçidən ibarət qoşunu Bakı və digər şəhərlərə yeritdi. Səhər saatları üçün elan edilmiş komendant saatı yerli əhaliyə əvvəlcədən bildirilmədi.
Hərbçilər mülki əhaliyə qarşı amansız addımlar atdılar. Tanklar və zirehli texnika dinc sakinlərin olduğu küçələrdən keçərək avtomobilləri əzdi və atəş açdı. Müxtəlif rayonlarda elektrik enerjisi, telekommunikasiya və xəstəxanalara giriş kəsildi. Mülki vətəndaşlar, ambulanslar və həkimlər də daxil olmaqla hədəfə alındı. Gecə boyu qadınlar, uşaqlar və yaşlılar da daxil olmaqla dinc sakinlər güllələndi.
Rəsmi məlumata görə Təxminən 147 dinc vətəndaş öldürüldü, 700-800 yaxın insan yaralandı, 841 nəfər qanunsuz saxlanıldı, 5 nəfər hələ də itkin sayılır.
Hər il 20 yanvar – Milli Hüzn Günü olaraq anılır və şəhidlər adına böyük hörmətlə yanaşılır.
Sovet qoşunlarının Bakıdakı dinc sakinlərə qarşı güc tətbiqi beynəlxalq hüquq normalarının və insan hüquqlarının kəskin şəkildə pozulması hesab edilir. Bu, həm də Sovet İttifaqının digər respublikalarda — Tbilisidə, Vilnüsdə, Alma-Atada — dinc etirazlara qarşı nümayiş etdirdiyi zorakılıqlar sırasında idi.
Qanlı Yanvar Azərbaycan cəmiyyətində milli özünüifadə və birlik hissini daha da gücləndirdi. Bu hadisə azərbaycanlılarda sovet hakimiyyətinə qarşı qətiyyətli bir etiraz dalğası yaratdı və 1991-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasına gedən yolu sürətləndirdi.
“Qanlı Yanvar” Azərbaycan tarixinin dönüm nöqtəsi hesab olunur – bu hadisə xalqın bəlkə də birinci dəfə sovet hakimiyyətinə qarşı birləşmiş şəkildə etiraz etməklə milli şəxsiyyətini yetkinləşdirdi.
Bu qırğın milli müstəqillik hərəkatını daha da gücləndirdi və nəticədə 1991-ci ildə Azərbaycan SSR müstəqilliyini bərpa etdi.
Hər il 20 yanvar tarixində yüz minlərlə insan Bakıdakı Şəhidlər Xiyabanı və digər memorial yerlərdə şəhidlərin xatirəsini yad edir. Vətəndaşlar qırğında həyatını itirənlərin ruhuna hörmətlə yanaşır və onların müstəqillik uğrunda verdiyi fədakarlığı xatırladırlar.
Həsən Abulov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədr müavini
