Əfsuslar olsun ki, Vətən müharibəsi Ermənistan dövlətinə dərs olmadı.
2020-ci ildə əldə olunan hərbi-siyasi qələbə regionda yeni reallıq formalaşdırdı və uzun illər davam edən münaqişəyə faktiki olaraq son qoydu. Bu mərhələdən sonra əsas prioritet məsələ bölgədə davamlı sülhün və hüquqi nizamın təmin olunması idi. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə bəyan etmişdi ki, ölkənin suverenliyi və ərazi bütövlüyü müzakirə mövzusu deyil və bu prinsiplər əsasında reinteqrasiya prosesi həyata keçirilə bilər.
Buna baxmayaraq, qarşı tərəfdə müəyyən dairələr mövcud vəziyyəti düzgün qiymətləndirmədi və xarici aktorların dəstəyinə arxalanaraq prosesləri uzatmağa çalışdı. Halbuki beynəlxalq münasibətlər sistemində əsas prinsip dövlətlərin suverenliyinə hörmətdir. Xarici qüvvələrin müvəqqəti mövcudluğu və ya siyasi dəstəyi heç bir halda ölkənin daxili işlərinə müdaxilə üçün əsas ola bilməz.
Postmünaqişə dövründə Azərbaycan regionda yaşayan erməni əhalinin hüquq və təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün reinteqrasiya modelini təklif etdi. Bu model vətəndaşlıq hüququ, sosial təminat, iqtisadi inkişaf və mədəni hüquqların qorunmasını nəzərdə tuturdu. Lakin separatçı düşüncənin davam etdirilməsi və qanunsuz silahlı strukturların mövcudluğu bölgədə sabitliyin tam bərqərar olmasına mane oldu.
2023-cü ildə həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri dövlət suverenliyinin bərpası istiqamətində atılan qəti addım idi. Bu hadisə bir daha göstərdi ki, hər bir dövlət öz ərazisində konstitusion quruluşu qorumaq hüququna malikdir və təhlükəsizliyinə yönələn təhdidlərə qarşı operativ tədbir görmək iqtidarındadır.
Nəticə etibarilə, regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün revanşist yanaşmalardan və xarici təsir ümidindən imtina edilməli, qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn prinsipləri əsas götürülməlidir. Yalnız bu halda Cənubi Qafqazda davamlı sülh və əməkdaşlıq mühiti formalaşa bilər.
Azad Kərimli – Zərdab Gənclər evi, Dərnək rəhbəri
