Beynəlxalq hüquq normaları dünya ictimaiyyətinin bütün üzvləri üçün artıq mütləq görünmür.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində beynəlxalq hüquq normaları dünya ictimaiyyətinin bütün üzvləri üçün artıq mütləq və dəyişməz qaydalar kimi qəbul edilmir. Qloballaşmanın dərinləşməsi, geosiyasi maraqların toqquşması və böyük dövlətlər arasında güc balansının dəyişməsi beynəlxalq hüququn tətbiqində selektiv yanaşmaların artmasına səbəb olmuşdur. Bir sıra hallarda dövlətlər beynəlxalq hüququ ümumi prinsiplər toplusu kimi deyil, öz milli maraqlarına uyğun şəkildə şərh edilən və tətbiq olunan mexanizm kimi qəbul edirlər. Xüsusilə beynəlxalq münaqişələr, ərazi bütövlüyü, suverenlik və insan hüquqları ilə bağlı məsələlərdə ikili standartların mövcudluğu beynəlxalq hüquqa olan inamı zəiflətmişdir. Bəzi dövlətlər üçün beynəlxalq hüquq normaları ciddi şəkildə qorunduğu halda, digərləri üçün bu normaların pozulması ya görməzlikdən gəlinir, ya da siyasi maraqlar naminə əsaslandırılır. Bu isə beynəlxalq hüququn universallıq prinsipinə ciddi zərbə vurur və onun ədalətli mexanizm kimi qəbul olunmasına mane olur. Beynəlxalq təşkilatların, xüsusilə BMT və onun təsisatlarının qəbul etdiyi qərarların icra mexanizmlərinin zəifliyi də bu problemin dərinləşməsinə səbəb olur. Təhlükəsizlik Şurasında veto hüququna malik dövlətlərin siyasi maraqları çox vaxt beynəlxalq hüququn aliliyini kölgədə qoyur. Nəticədə qəbul edilən qətnamələr icrasız qalır, hüquqi normalar kağız üzərində mövcud olsa da, real təsir gücünü itirir. Bu vəziyyət beynəlxalq hüququn məcburedici xarakterini zəiflədir və onun effektivliyini sual altına alır. Eyni zamanda, müasir dövrdə güc amilinin hüquqdan üstün tutulması tendensiyası müşahidə olunur. Hərbi, iqtisadi və siyasi gücə malik olan dövlətlər beynəlxalq hüquq normalarını pozduqları halda ciddi sanksiyalarla üzləşmədiklərini gördükdə, bu normalara əməl etmək motivasiyası da azalır. Bu isə beynəlxalq sistemdə hüquqa deyil, gücə əsaslanan münasibətlərin formalaşmasına gətirib çıxarır. Bu reallıq fonunda beynəlxalq hüquq normaları hələ də formal olaraq qüvvədə qalsa da, onların praktikada bərabər və ədalətli şəkildə tətbiqi təmin olunmur. Nəticədə dünya ictimaiyyətinin bir hissəsi beynəlxalq hüququ universal və mütləq norma kimi deyil, siyasi maraqların alətinə çevrilmiş mexanizm kimi dəyərləndirir. Bu isə beynəlxalq hüququn legitimliyinə və gələcək inkişaf perspektivlərinə ciddi çağırışlar yaradır.
Cəvahir Murtuzayeva – Zərdab Gənclər evinin psixoloqu
