20 Yanvar günü Azərbaycan xalqının tarixinin faciəli, kədərli səhifəsi olduğu kimi, eyni zamanda qəhrəmanlıq, rəşadət səhifəsidir.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində həm dərin hüzn, həm də böyük qürur hissi doğuran ən faciəvi hadisələrdən biridir. 1990-cı il yanvarın 20-də sovet imperiyası öz dağılma dövründə milli azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan xalqına qarşı misli görünməmiş bir cinayət törətmişdir. Bu hadisə təkcə dinc əhaliyə qarşı hərbi zorakılıq aktı deyil, eyni zamanda totalitar rejimin insan haqlarını heçə sayan mahiyyətinin açıq nümayişi olmuşdur. 20 Yanvar Azərbaycan xalqının azadlıq yolunda verdiyi böyük qurbanların, şəhidlik zirvəsinə ucalan insanların simvoluna çevrilmişdir.1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də dərin siyasi və iqtisadi böhran hökm sürürdü. Mərkəzi hakimiyyət zəiflədikcə ittifaq respublikalarında milli oyanış və azadlıq hərəkatları güclənirdi. Azərbaycanda bu proses Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlanması ilə daha da sürətlənmişdi. Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarından zorla qovulması və sovet rəhbərliyinin bu hadisələrə ədalətsiz yanaşması xalqın narazılığını artırırdı. İnsanlar Bakıda və respublikanın müxtəlif bölgələrində mitinqlərə çıxaraq milli hüquqlarının bərpasını, ədalətin təmin olunmasını və suverenliyin əldə edilməsini tələb edirdilər.Azərbaycan xalqının artan azadlıq istəyi sovet rəhbərliyi tərəfindən təhlükə kimi qəbul olundu. Xalqın səsini dinləmək əvəzinə, mərkəzi hakimiyyət zorakılıq yolunu seçdi. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə SSRİ rəhbərliyinin göstərişi ilə Bakıya böyük həcmdə hərbi qüvvə yeridildi. Fövqəladə vəziyyət elan olunmadan şəhərə daxil olan sovet ordusu dinc əhaliyə qarşı ağır silahlarla hücuma keçdi. Tanklar küçələrdə insanların üzərinə sürüldü, avtomat silahlardan atəş açıldı, təcili yardım maşınları belə hədəfə alındı. Qadınlar, uşaqlar, yaşlılar – heç kim bu vəhşilikdən sığortalanmamışdı.Bu qanlı hadisə nəticəsində rəsmi məlumatlara görə 130-dan çox insan həlak oldu, yüzlərlə insan yaralandı, çox sayda ailə ağır itkilərlə üzləşdi. Onlarla ev, avtomobil və mülki obyekt dağıdıldı. 20 Yanvar hadisələri beynəlxalq hüququn, insan haqlarının və humanist dəyərlərin kobud şəkildə pozulması idi. Sovet ordusunun bu addımı sübut etdi ki, imperiya öz varlığını qorumaq üçün dinc insanları qurban verməkdən belə çəkinmir.Faciədən sonra hadisələr uzun müddət sovet ideologiyası çərçivəsində gizlədilməyə, təhrif olunmağa çalışıldı. Lakin Azərbaycan xalqı bu ədalətsizliyi unutmadı. Ulu Öndər Heydər Əliyev 1990-cı il yanvarın 21-də Moskvada verdiyi tarixi bəyanatla 20 Yanvar hadisələrini açıq şəkildə pislədi və bu qırğının günahkarlarının SSRİ rəhbərliyi olduğunu bəyan etdi. Bu, o dövr üçün böyük siyasi cəsarət nümunəsi idi və faciənin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında mühüm rol oynadı. Müstəqil Azərbaycan dövləti qurulduqdan sonra isə 20 Yanvar hadisələrinə rəsmi siyasi və hüquqi qiymət verildi. 1994-cü ildə Milli Məclisin qərarı ilə bu hadisələr Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş hərbi təcavüz və cinayət kimi tanındı.20 Yanvar faciəsi yalnız bir matəm günü deyil, eyni zamanda milli oyanış və qəhrəmanlıq tarixidir. Həmin gecə şəhid olan insanlar öz canlarını Vətən yolunda qurban verərək gələcək nəsillərə azadlığın nə qədər müqəddəs və əvəzsiz olduğunu göstərdilər. Bu faciədən sonra Azərbaycan xalqı sovet imperiyası ilə mənəvi bağlarını tamamilə qırdı və müstəqillik yolunda geri dönüşü olmayan bir mərhələyə qədəm qoydu. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpası məhz 20 Yanvar şəhidlərinin qanı bahasına mümkün oldu.Bu gün Şəhidlər Xiyabanı Azərbaycan xalqının müqəddəs ziyarətgahlarından biridir. Orada uyuyan şəhidlər xalqın azadlıq iradəsinin, milli ləyaqətinin və vətənpərvərliyinin rəmzidir. Hər il 20 Yanvar günü Azərbaycan xalqı şəhidlərin xatirəsini dərin ehtiramla yad edir, onların göstərdiyi fədakarlığı unutmur. Bu gün həm hüzn, həm də qürur günüdür, çünki həmin qanlı gecə Azərbaycan xalqının sarsılmadığını, əksinə daha da möhkəmləndiyini sübut etdi.Nəticə etibarilə, 20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixində silinməz iz qoymuş bir hadisədir. Bu faciə sovet totalitar rejiminin insanlığa qarşı törətdiyi ağır cinayət olmaqla yanaşı, Azərbaycan xalqının azadlıq və müstəqillik əzminin parlaq ifadəsidir. 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi daim yaşayacaq, bu hadisə isə gələcək nəsillərə müstəqilliyin hansı bədəllər bahasına əldə olunduğunu xatırladan müqəddəs bir tarix dərsi olaraq qalacaq.
Zərdab rayonu üzrə gənclər və idman sektorunun əməkdaşı Ehtiram Osmanov
