Şamaxı hadisələri yalnız keçmişin faciəsi deyil, həm də bu gün üçün dərs və gələcək üçün xəbərdarlıq xarakteri daşıyan tarixi həqiqətdir
Şamaxı hadisələri ilə bağlı tədqiqatların bu günə qədər tam yekunlaşmamasının bir sıra səbəbləri vardır. Əsas səbəblərdən biri ilkin mənbələrin böyük hissəsinin zamanla məhv edilməsi və ya itirilməsidir. Xüsusilə sovet dövründə bu hadisələrin obyektiv şəkildə araşdırılmasına imkan verilməmişdir.
Bundan əlavə, hadisələrin baş verdiyi dövrdə yaranmış siyasi qarışıqlıq, arxivlərin dağıdılması və şahidlərin zaman keçdikcə azalması tədqiqat prosesini çətinləşdirmişdir. Bu səbəbdən hadisələrin tam mənzərəsi hələ də bərpa olunmamışdır.
Müstəqillik dövründən sonra Şamaxı hadisələrinə maraq yenidən artmış və bu istiqamətdə müxtəlif elmi-tədqiqat işləri aparılmışdır. Yerli tədqiqatçılar arxiv materialları, şahid xatirələri və beynəlxalq mənbələr əsasında hadisələri yenidən araşdırmağa başlamışlar.
Bu araşdırmalar nəticəsində hadisələrin miqyası, iştirakçı qüvvələr və törədilmiş cinayətlərin xarakteri barədə daha dolğun məlumatlar əldə olunmuşdur. Lakin buna baxmayaraq, bəzi məqamlar hələ də tam aydınlaşdırılmamış qalır və yeni tədqiqatlara ehtiyac duyulur.
Şamaxı hadisələrinin tədqiqi yalnız milli tarix baxımından deyil, həm də beynəlxalq hüquq və insan haqları kontekstində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu hadisələrin obyektiv şəkildə araşdırılması və dünya ictimaiyyətinə çatdırılması gələcəkdə oxşar faciələrin qarşısının alınmasına xidmət edə bilər.
Eyni zamanda, bu tədqiqatlar tarixi ədalətin bərpası, qurbanların xatirəsinin yaşadılması və milli yaddaşın qorunması baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır.
Şamaxıda törədilmiş cinayətlər Azərbaycan tarixinin ən faciəli səhifələrindən biridir. Bu hadisələrin tam və obyektiv şəkildə araşdırılması hələ də davam edir və bu proses uzunmüddətli elmi yanaşma tələb edir.
Mənbələrin məhdudluğu, tarixi təhriflər və siyasi amillər səbəbindən hadisələrin bütün detalları hələ də tam aydınlaşdırılmamışdır. Lakin aparılan tədqiqatlar göstərir ki, həqiqətin üzə çıxarılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır və bu istiqamətdə işlər gələcəkdə də davam etdirilməlidir.
Şamaxı hadisələri yalnız keçmişin faciəsi deyil, həm də bu gün üçün dərs və gələcək üçün xəbərdarlıq xarakteri daşıyan tarixi həqiqətdir.
Rasim Hüseynov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri
