1918-1920-ci illərdə İrəvanda azərbaycanlıların qətl edilməsi.
Tarixin bəzi səhifələri var ki, onlar yalnız keçmişi deyil, həm də bir xalqın taleyini müəyyənləşdirən ağrılı xatirələri özündə yaşadır. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü məhz belə faciələrin unudulmaması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu faciələrin ən ağır istiqamətlərindən biri isə 1918–1920-ci illərdə İrəvan və ətraf ərazilərdə azərbaycanlılara qarşı törədilən qətliamlardır. XX əsrin əvvəllərində bölgədə baş verən siyasi qarışıqlıqlar və hakimiyyət uğrunda mübarizə fonunda azərbaycanlı əhali ciddi təzyiqlərə və zorakılıqlara məruz qaldı. 1918-ci ildən başlayaraq İrəvan şəhərində və quberniyanın müxtəlif kəndlərində yaşayan azərbaycanlılar sistemli şəkildə hücumlara məruz qalır, evləri talan edilir, yaşayış məntəqələri yandırılırdı. Bu hadisələr nəticəsində minlərlə dinc insan – qadınlar, uşaqlar və qocalar amansızcasına qətlə yetirildi.
Tarixi mənbələr göstərir ki, bu qətliamlar təsadüfi deyil, müəyyən məqsədlərə xidmət edən planlı siyasətin nəticəsi idi. Əsas məqsəd bölgədə azərbaycanlıların sayını azaltmaq, onları öz tarixi torpaqlarından didərgin salmaq və demoqrafik vəziyyəti dəyişmək idi. Nəticədə yüzlərlə kənd boşaldıldı, sağ qalan əhali isə qaçqın vəziyyətinə düşərək müxtəlif bölgələrə sığınmağa məcbur oldu. 1918–1920-ci illərdə İrəvanda baş verən bu hadisələr uzun müddət lazımi səviyyədə araşdırılmasa da, sonrakı dövrlərdə aparılan elmi tədqiqatlar və arxiv sənədləri bu faciələrin miqyasını daha aydın şəkildə ortaya qoydu. Bu faktlar sübut edir ki, azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar tək-tək hadisələr deyil, genişmiqyaslı soyqırımı siyasətinin tərkib hissəsi idi.
Bu gün həmin hadisələrin xatirəsi yalnız tarix kitablarında deyil, həm də xalqın kollektiv yaddaşında yaşayır. 31 Mart günü keçirilən anım tədbirləri, elmi konfranslar və maarifləndirici layihələr vasitəsilə bu həqiqətlər gənc nəsilə çatdırılır və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə təqdim olunur. İrəvanda azərbaycanlıların qətli tariximizin ağrılı, lakin unudulmamalı səhifəsidir. Bu faciəni xatırlamaq, qurbanların xatirəsini yad etmək və tarixi həqiqətləri qoruyub gələcək nəsillərə ötürmək hər birimizin borcudur. Tarix unudulmadıqca, ədalətə gedən yol daha aydın görünür.
Zərdab rayon Gəlmə kənd sakini, gənc fəal-Suqra Talehqızı
