Xocalı şəhərində 1992-ci ilin fevral ayında baş vermiş faciə Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biridir. Bu hadisə nəticəsində yüzlərlə insan həyatını itirmiş, minlərlə nəfər yaralanmış, ailələr dağılmışdır. Həmin günlərdə mülki əhaliyə qarşı törədilmiş hərəkətlər dövlət sənədlərində və beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında əks olunmuşdur. Beynəlxalq aləmdə Xocalı hadisələrinin tanınması uzun proses olmuşdur. İlk olaraq, BMT və ATƏT tərəfindən insan hüquqlarının pozulması faktları sənədləşdirilmişdir. Bu təşkilatlar hadisələri araşdırmış, mülki əhaliyə qarşı hərbi əməliyyatların qanunsuz olduğunu rəsmi hesabatlarda qeyd etmişlər. Daha sonra bir sıra dövlətlər və parlamentlər Xocalı hadisələrini soyqırım və kütləvi qətliam kimi tanımışdır. Məsələn, Türkiyə, Pakistan, Pakistan Senatı, İndoneziya, Kolumbiya, İordaniya və Latviya kimi ölkələrdə parlament qərarları ilə Xocalı faciəsi rəsmi şəkildə tanınmışdır. Bu qərarlar beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun olaraq mülki əhalinin müdafiəsinin vacibliyini vurğulayır. Eyni zamanda, Xocalı soyqırımı ilə bağlı beynəlxalq media və hüquqşünas təşkilatlar da mühüm rol oynamışdır. Bir sıra hüquq firmaları və insan hüquqları təşkilatları araşdırmalar və hesabatlar hazırlayaraq hadisələrin sistemli şəkildə həyata keçirildiyini və məqsədyönlü olduğunu sübut etmişlər. Bu, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini hadisələrə yönəltmişdir. Azərbaycan dövləti Xocalı hadisələrinin beynəlxalq səviyyədə tanınması üçün uzunmüddətli diplomatik iş aparmışdır. Xarici İşlər Nazirliyi və digər dövlət qurumları sübut sənədləri, şahid ifadələri və arxiv materiallarını beynəlxalq platformalarda təqdim etmişdir. Bu təşəbbüslər nəticəsində bir çox beynəlxalq təşkilat və dövlət Xocalı soyqırımının tanınmasını dəstəkləmişdir. Nəticə olaraq, Xocalı hadisələrinin beynəlxalq aləmdə tanınması həm tarixi ədalətin təminatı, həm də mülki əhalinin qorunması prinsiplərinin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu tanınma gələcək nəsillər üçün tarixi yaddaş, hüquqi əsas və diplomatik nümunə rolunu oynayır.
Cəvahir Murtuzayeva – Zərdab Gənclər evinin psixoloqu
