Xocalı şəhərində baş vermiş hadisələr müasir tarixdə ən ağır humanitar faciələrdən biri kimi qiymətləndirilir
Bu hadisələr zamanı dinc əhaliyə qarşı kütləvi zorakılıq aktlarının törədilməsi nəticəsində yüzlərlə insan həlak olmuş, çoxlu sayda sakin yaralanmış və girov götürülmüşdür. Azərbaycan Respublikası hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən aparılmış istintaq materialları Xocalıda törədilmiş cinayətlərin hüquqi qiymətləndirilməsi və cinayət təqibinin davam etdirilməsi üçün kifayət qədər əsasların mövcud olduğunu göstərir.
İstintaq çərçivəsində toplanmış sübutlar, şahid ifadələri, ekspert rəyləri və sənədləşdirilmiş materiallar hadisələrin planlı və sistemli xarakter daşıdığını ortaya qoyur. Araşdırmalar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, mülki əhali, o cümlədən qadınlar, uşaqlar və yaşlı şəxslər hədəf seçilmiş, onlara qarşı qəsdən öldürmə, işgəncə, qeyri-insani rəftar və girov götürmə kimi ağır cinayət əməlləri törədilmişdir. Bu faktlar beynəlxalq humanitar hüququn norma və prinsiplərinin, xüsusilə müharibə zamanı mülki şəxslərin qorunmasını nəzərdə tutan müddəaların kobud şəkildə pozulmasına dəlalət edir.
Cinayət təqibinin davam etdirilməsi üçün əsasların mövcudluğu bir neçə mühüm hüquqi və faktiki amillərlə şərtlənir. İlk növbədə, hadisələrin nəticələri ilə bağlı zərərçəkmişlərin geniş dairəsinin mövcudluğu və onların hüquqlarının bərpası zərurəti cinayət təqibinin aktuallığını qoruyur. Bundan əlavə, istintaq materiallarında adı keçən şəxslərin müəyyən edilməsi, onların konkret hərəkətlərinin təsbit olunması və məsuliyyət məsələsinin həllinin hüquqi dövlət prinsipləri baxımından vacibliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda, beynəlxalq hüquqa görə müharibə cinayətləri, insanlığa qarşı cinayətlər və soyqırımı xarakterli əməllər üzrə məsuliyyət müddətinin tətbiq olunmaması prinsipi mövcuddur. Bu baxımdan, Xocalı hadisələri ilə bağlı cinayət təqibinin davam etdirilməsi yalnız milli qanunvericiliyin deyil, həm də beynəlxalq hüquqi öhdəliklərin tələblərindən irəli gəlir. Azərbaycan Respublikasının müvafiq istintaq qurumları tərəfindən beynəlxalq təşkilatlar, xarici dövlətlərin hüquq-mühafizə strukturları və beynəlxalq ekspertlərlə əməkdaşlıq çərçivəsində sübut bazasının genişləndirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir.
İstintaqın nəticələri həmçinin göstərir ki, hadisələrin obyektiv və hərtərəfli araşdırılması tarixi ədalətin bərpası, zərərçəkmişlərin hüquqlarının müdafiəsi və gələcəkdə belə cinayətlərin təkrarlanmasının qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Cinayət təqibinin davam etdirilməsi, məsul şəxslərin müəyyən edilərək hüquqi məsuliyyətə cəlb olunması cəmiyyətin ədalət gözləntilərinin təmin olunmasına xidmət edən əsas mexanizmlərdən biridir.
Aparılmış istintaq materiallarının təhlili Xocalıda törədilmiş cinayətlərlə bağlı cinayət təqibinin davam etdirilməsi üçün hüquqi və faktiki əsasların mövcud olduğunu təsdiqləyir. Bu prosesin ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi hüququn aliliyinin təmin edilməsi, beynəlxalq hüquq normalarına hörmət və insan hüquqlarının müdafiəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Beləliklə, Xocalı hadisələri ilə bağlı həqiqətlərin tam şəkildə üzə çıxarılması və məsul şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər hüquqi və mənəvi baxımdan zəruri olaraq qalmaqdadır.
Rasim Hüseynov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri
