Erməni silahlı birləşmələrinin Azərbaycan torpaqlarında törətdiyi hərbi cinayətlər çoxşaxəlidir və sistemlidir. 1992–1994-cü illərdə Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlarda aparılmış hərbi əməliyyatlar zamanı mülki əhaliyə qarşı törədilən qətliamlar rəsmi dövlət sənədlərində əksini tapmışdır. Rəsmi məlumatlara görə, həmin dövrdə 4 mindən artıq mülki şəxs həlak olmuş, on minlərlə insan yaralanmışdır. Dövlət Komissiyası tərəfindən təsdiqlənmiş siyahılarda şəhər və kəndlərin dağıdılması ilə bağlı statistik göstəricilər mövcuddur: Xocalı şəhərində 613 nəfər qətlə yetirilmiş, 487 nəfər itkin düşmüş, 1275 nəfər isə yaralanmışdır. Erməni hərbi birləşmələrinin törətdiyi cinayətlər yalnız insan itkisi ilə məhdudlaşmamışdır. 1992–1993-cü illərdə 300-dən çox kənd tamamilə dağıdılmış, minlərlə ev və dövlət infrastrukturu məhv edilmişdir. Bu məlumatlar Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət Komissiyası və Baş Prokurorluq arxivlərində sənədləşdirilmişdir. Mülki əhaliyə qarşı törədilən cinayətlər arasında kütləvi deportasiya və etnik təmizləmə siyasəti xüsusi yer tutur. Həmin dövrdə 200 mindən artıq azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkün olmuşdur. Dövlət sənədlərinə əsasən, onların əksəriyyəti uzun müddət sığınacaqlarda yaşamış, mənzil və əmlak itkisi yaşamışdır. Dövlət statistikasında həmçinin mədəniyyət və dini irsin məhv edilməsi halları da qeyd olunmuşdur. 200-dən çox məscid, tarixi abidə və kitabxana dağıdılmışdır, bu da Azərbaycanın mədəni irsinə qarşı yönəlmiş sistemli siyasətin göstəricisidir. Erməni silahlı birləşmələrinin törətdiyi hərbi cinayətlər BMT və ATƏT kimi beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən də araşdırılmış, insan hüquqları pozuntuları rəsmi hesabatlarda əks olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu və Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən toplanmış sübutlar göstərir ki, bu cinayətlər etnik mənsubiyyətə görə məqsədyönlü həyata keçirilmişdir. Nəticə olaraq, dövlət sənədlərində əksini tapan statistik göstəricilər Erməni silahlı birləşmələrinin törətdiyi kütləvi qətliam, dağıntı və deportasiyanın miqyasını açıq şəkildə ortaya qoyur. Bu məlumatlar həm tarixi fakt, həm də beynəlxalq hüquq çərçivəsində hüquqi sənəd kimi qəbul edilir.
Şamil Babayev – Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri
