Ədalətin Zəfəri və Azərbaycanın Tarixi Təcrübəsi
Müasir dünya tarixində dövlətlərin öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi və uzun illər davam edən münaqişələrə son qoyması nadir hallarda rast gəlinən hadisələrdəndir. Azərbaycan isə bu baxımdan xüsusi və unikal bir təcrübəyə sahib ölkə kimi diqqət çəkir. Uzun illər işğal və etnik təmizləmə ilə üzləşmiş Azərbaycan həm hərbi, həm də siyasi müstəvidə aparılan mübarizə nəticəsində öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa edərək beynəlxalq münasibətlər tarixində mühüm nümunə yaratdı.
Təxminən otuz il ərzində Azərbaycanın ərazilərinin təxminən 20 faizi işğal altında qalmışdı. Bu müddət ərzində yüz minlərlə insan doğma torpaqlarından didərgin düşərək məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur oldu. Azərbaycanın qarşılaşdığı bu vəziyyət təkcə regional deyil, həm də beynəlxalq hüququn pozulmasının açıq nümunələrindən biri idi. Həmin dövrdə beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qəbul edilən qərarlar, xüsusilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb etsə də, uzun illər bu sənədlər kağız üzərində qalaraq icra olunmadı.
Bu vəziyyət Azərbaycan üçün ciddi siyasi və humanitar problemlər yaratdı. Beynəlxalq ictimaiyyətin münaqişəyə bəzən selektiv yanaşması və real nəticələrin əldə olunmaması ölkəmizi öz gücünə arxalanmağa vadar etdi. Nəticədə Azərbaycan xalqı və dövləti tarixi ədaləti bərpa etmək üçün həm diplomatik müstəvidə, həm də hərbi sahədə səylərini davam etdirdi.
2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi isə bu uzunmüddətli mübarizənin həlledici mərhələsi oldu. Azərbaycan Ordusunun qazandığı qələbə nəticəsində ölkənin işğal altında olan əraziləri azad edildi və dövlətimizin suverenliyi bərpa olundu. Bu hadisə təkcə Azərbaycan üçün deyil, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemi üçün mühüm presedent yaratdı. Çünki müasir dövrdə nadir hallarda bir dövlət beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq öz ərazi bütövlüyünü bu şəkildə bərpa edə bilir.
Azərbaycanın təcrübəsi göstərdi ki, əgər beynəlxalq hüquq və ədalət bir dövlətin tərəfindədirsə, o zaman bu hüququ qorumaq üçün qətiyyətli mövqe nümayiş etdirmək vacibdir. Lakin Azərbaycanın yanaşmasının ən mühüm tərəfi yalnız hərbi qələbə ilə kifayətlənməməsi oldu. Ölkə ərazilərini azad etdikdən sonra regionda davamlı sülhün təmin olunması üçün siyasi və diplomatik təşəbbüslərlə çıxış etdi.
Bu gün Azərbaycan regionda sabitlik və əməkdaşlığın tərəfdarı kimi çıxış edir. Ermənistanla uzunmüddətli sülhün əldə olunması istiqamətində aparılan danışıqlar da bunun bariz nümunəsidir. Azərbaycanın məqsədi yalnız öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək deyil, həm də Cənubi Qafqazda davamlı sülh və inkişaf mühitinin formalaşmasına töhfə verməkdir. Azərbaycanın keçdiyi yol müasir tarix üçün mühüm dərs və təcrübədir. Bu təcrübə göstərir ki, milli birlik, siyasi iradə və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqe dövlətlərin qarşılaşdığı ən mürəkkəb problemlərin belə həllinə imkan yarada bilər. Azərbaycan isə bu tarixi təcrübə ilə həm regionda, həm də dünyada ədalətin və suverenliyin qorunmasının mümkün olduğunu nümayiş etdirdi.
Fuad Eyvazov – Zərdab rayonu, Məmmədqasımlı kənd sakini, sahibkar
